سيد محمد خاتمي، رئيس جمهور پيشين كشورمان امروز در جمع نخبگان آذربايجان شرقي در تالار پتروشيمي تبريز افزود: آذربايجان تنها بخشي از خاك جغرافيايي ايران است اما در تاريخ جايگاه كم نظيري دارد.
وي با بيان اينكه اگر آذربايجان را به لحاظ علمي،‌ديني، فرهنگي، ‌هنري، ‌سياسي از تاريخ ايران حذف كنيم باعث كاهش غناي فرهنگي و تمدني ايران مي‌شود، تصريح كرد: در عالم سياست نيز آذربايجان جايگاه بسيار بزرگي دارد، چه كسي است بتواند نقش بي‌همتاي آذربايجان را در مهمترين مقطع تاريخ سياسي ايران يعني تصميم ايران به استقرار جامعه مدني و حاكميت مردم بر سرنوشت خويش كه در صورت مشروطيت تجلي پيدا كرد انكار كند، آيا اگر آذربايجان نبود ما مشروطيت داشتيم.
رئيس جمهور پيشين كشورمان در ادامه با بيان اينكه مشروطيت يك مقطع تعيين كننده بود افزود: هرچند كه با كمال تاسف خواست ملت ايران در زمينه مشروطيت تحقق پيدا نكرد اما همچنان در تلاشيم كه اين خواست را تحقق ببخشيم.
وي ادامه داد: پيروزي انقلاب بزرگ و بي‌نظير اسلامي ايران كه براي تحقق حاكميت ملت بر سرنوشت خود همچنين بر پايه هويت فرهنگي و ديني به پيروزي رسيد تلاش در جهت رسيدن به آن خواسته بود.
خاتمي با تاكيد بر اين نكته كه مشروطيت موقعيت بسيار ممتازي دارد، تصريح كرد: پيشتازي ايران در استقرار جامعه مدني و پذيرش مردم سالاري و مهاركردن استبداد در منطقه و دنياي اسلام نشان مي‌دهد كه آذربايجان در اين عرصه نقش بسيار مهمي داشته است.
وي در بخش ديگري از سخنان خود گفت: مردم آذربايجان پس از انقلاب اسلامي براي دفاع از تماميت ارضي كشور فداكاري‌هايي بسياري داشته كه شهيداي گرانقدري نيز در اين راه نثار انقلاب كرده است.
رئييس موسسه گفتگوي اديان و تمدنها در بخش ديگري از سخنان خود با اشاره به اينكه اسلام وامدار روح و شخصيت مليت ايراني است، افزود: نقش ايران در تمدن اسلامي و نيز عشق و علاقه‌ مردم آن به اهل بيت(ع) و پيامبر اكرم (ص) نقش فوق‌العاده ممتازي است كه هيچكس منكر آن نيست و در اين راستا آذربايجان نيز در ايجاد ظرفيت و بستر سازي براي تعميق و اعتلاي اسلام نقشي اساسي داشته است.
وي درباره احساس خود درباره زبان تركي گفت: زبان تركي نيز كه از جاي ديگري به آذربايجان آمده در اين خطه و در جان مردم آذربايجان چنان از غناي توام با لطافت برخوردار شده كه شگفت انگيز است.
خاتمي ادامه داد: حتي ناآشنايان به زبان تركي نيز مي‌توانند تفاوت بنيادين اين زبان را با زبان‌هاي همنام خود در خارج از ايران دريابند و بدانند كه اين زبان هم در آذربايجان عميق‌تر، لطيف‌تر و تواناتر براي بيان احساسات و مطالب و انديشه‌ها شده است.
رئيس جمهور پيشين كشورمان با بيان اينكه مهمترين اركان هويت ملي هر قوم ، زبان محلي آن قوم است، تصريح كرد: نقشي كه آذربايجان در قوام و دوام زبان فارسي داشته بي نظير است همچنان كه ايراني‌ها در تدوين و بسط زبان عربي نقش داشته و بدان غنا بخشيده‌اند.
وي تصريح كرد: نقشي كه آذربايجان در زبان فارسي داشته يا لااقل بخش مهمي از قوام و غناي اين زبان مرهون بزرگان ادب فارسي كه آذري بوده‌اند، بوده بنابراين اصلا جا ندارد كساني نگران اين باشند كه مردم آذربايجان دل بسته به زبان و فرهنگ پرافتخار خود باشند .
رئيس جمهور پيشين كشورمان با بيان اينكه طبيعي است كه آذربايجاني ها بخواهند زبانشان كه هويت خودشان است و آن را در متن ايراني بزرگ مي‌دانند غني، بلند مرتبه، نبض هويت ملي و فرهنگي خود بداند،گفت:من معتقدم كه آذري اين احساس را دارد كه هويت ملي و ايراني او باعث افتخار اوست و اگر به فرهنگ و ادب بومي‌اش اهتمام مي ورزد در دل فرهنگ بزرگتر كه متعلق به همه ما و بشريت است مي دانيم، بايد مركز بداند.
وي گفت: بنابراين اين اهتمام شجاعت در راستاي بخشيدن آزادي هايي است كه در قانون اساسي به صراحت ذكر شده و از جهات مترقي قانون اساسي ما احترام به اقوام ديگر است كه اين امر نه تنها لطمه اي به وحدت ملي، عظمت و تماميت ارضي ما نمي زند بلكه اهتمام به اين امر و اجازه دادن براي استفاده از اين حق سبب دلبستگي بيشتر اقوام به مركز خواهد شد و خود اين امر تهديدها را كم خواهد كرد .
خاتمي با بيان اينكه اميدواريم در حالي كه 30 سال از انقلاب مي‌گذرد، بتوانيم اينگونه امور را نهادينه كنيم،گفت:قانون اساسي ما قانون اساسي خوبي است البته نمي خواهم بگويم ايراد و انتقادي بر آن وارد نيست اما بارها گفته ام ظرفيت هاي معطل مانده بسياري دارد كه بايد پيدا شود.انتظار از دولت و مجلس اين است كه بتوانند اولويت ها را تشخيص دهند و تمام اصولي كه قانون اساسي ما دارد به صورت منظم و مرتب نهادينه و پياده شود و هيچ كاري مهمتر از اجرا و اهتمام به قانون اساسي كه مبناي نظم اجتماعي زندگي مدرن امروز است نيست.
وي در بخش ديگري از سخنان خود گفت: آذربايجان ها و تبريزي ها شايد به لحاظ سياسي، اقتصادي و اجتماعي گلايه هايي داشته باشند كه شايد مورد توجه نبوده و به آنها كم لطفي شده كه البته توجه بيشتري نياز دارد چرا كه آذربايجاني ها بزرگند لذا ‌توقعاتشان هم بزرگ خواهد بود .
خاتمي در ادامه تصريح كرد:معتقدم كه مشكلات سياسي ، اقتصادي و اجتماعي اختصاص به آذربايجان ندارد ما در توسعه هماهنگ و‌ همسو در كشور مشكلاتي داريم كه شايد تبعيض هايي وجود داشته باشد بدون اينكه قصدي براي تبعيض موجود باشد، اما يقينا آنچه به تبريز داده شده خيلي كمتر از آن چيزي است كه مستحق آن بوده است.
وي با بيان اينكه معتقدم خيلي نياز نيست كه به تبريز بياييم و به صورت ويژه كمك كنيم،گفت: اگر از قوانين دست و پاگير و ضوابط بي مورد دست برداريم، بنده مطمئن هستم با ظرفيتي كه در آذربايجان هست حتي بدون حمايت مستقيم مركز اين خطه مي تواند مسير توسعه را بسيار سريع تر از قسمت هاي ديگر ايران بپيمايند.براي توسعه آذربايجان نبايد مانعي ايجاد كرد خودش با همت خودش مي تواند خيلي سريع مسير پيشرفت را بپيمايد .
خاتمي در ادامه با اشاره به انتخابات آتي اظهار داشت: از صميم قلب از همه نيروهاي برجسته و محترم، عالم، مومن، سابقه دار و با تجربه‌اي كه مورد شناخت مردم هستند مي‌خواهم بدون اينكه بعضي ملاحظات را داشته باشند در عرصه انتخابات شركت كنند، مردم هم بايد با شوق و رغبتشان در انتخابات شركت كنند .
ويت افزود: اميدواريم كه نامزدهاي انتخاباتي با رعايت اخلاق و ادب اسلامي در يك رقابت سالم شركت كنند و البته برگزار كنندگان هم مسئوليت بزرگي دارند كه بايد زمينه اين انتخابات سالم و رقابتي آزاد را فراهم بياورند، در اين صورت مطمئن هستم اگر حضور پرشور مردم باشد وجود برخي موانع كه متاسفانه وجود دارد و بعضي تنگ‌نظري‌ها بي‌اثر و كمرنگ مي شود.